حضرت علي عليه السلام:

«اللّهُمّ اٍنّك تَعلَمُ اَنّهُ لَم يَكن الّذي كانَ منّا مُنافَسه في سُلطانٍ وَ لَا التِماسَ شي‌ءٍ مِن فُضُولِ الحُطام وَ لكن لِنَرُدَّ المَعالمَ مِن دينِكَ وَ نُظهِرَ الاِصلاحَ في بِلادِكَ، فَيأمَنُ المَظلومونَ مِن عِبادِكَ وَ تُقامُ المعطلَّه مِن حدودِكَ؛[1]

«بارالها! تو آگاهي كه هدف ما از قيام، عشق به قدرت و دستيابي به فزوني متاع دنيا نيست و تنها بدان منظور است كه نشانه‌هاي دين تو را بازگردانيم و اصلاح را در شهرهاي تو ظاهر سازيم، تا بندگان ستمديده‌ات در امان باشند و حدود تعطيل شده تو اقامه شود.»

سپاس

 

حركت در جهت ايجاد شور و نشاط انتخاباتي در جامعه با هدف حضور حداكثري براي انتخاب اصلح از اصلي ترين وظايف خواص جامعه است.

مجموعه گفتمان عدالت تلاشي است خالصانه براي نيل به اين هدف؛

جا دارد از كليه عزيزاني كه در مراحل مختلف طرح قبول زحمت فرمودند قدرداني شود.

والسلام

ستاد علمي فرهنگي بصيرت

امام خميني (ره):

«ما مكلفيم به اينكه در امور دخالت كنيم. ما مكلفيم در امور سياسي دخالت كنيم؛ مكلّفيم شرعاً؛ همان‌طور كه پيغمبر مي‌كرد؛ همان‌طور كه حضرت امير مي‌كرد؛ در اين ايّام، كه اعلان مي‌كنند مسأله انتخابات رئيس جمهور را، اشخاصي كه در «حوزه‌ها» هستند، بايد دست از كار بردارند و راه بيفتند توي شهرها و دهات و روستاها و آن جاهاي دور افتاده و كمك كنند. و اگر نكنند، فردا مسؤول‌اند پيش خدا و اگر مسامحه كنند، فردا مسؤول‌اند پيش خدا. مردم را دعوت كنند به دخالت در امور، به انتخاب يك رئيس جمهور صحيح»[2]

 

بخش اول: دولت توانا

فرمايشات مقام معظم رهبري در رابطه با نهمين دوره انتخابات رياست جمهوري

1 ـ راهبرد اساسي، حضور حداكثري مردم

ملت ايران در اين گزينشها و در اين انتخاباتها هميشه بيداري و حضور خود را در صحنه اثبات كرده‌اند. آنچه كه بايد به عنوان راهبرد اساسي مورد نظر همه باشد، عبارت است از حضور حداكثري مردم. بايد شركت مردم در انتخابات رياست جمهوري آينده كه ان ‌شاءالله جزو حماسه‌هاي ملي خواهد شد، شركتي باشد كه دشمن را از دست‌اندازي به ايران اسلامي و ملت سرافراز ايران مأيوس كند. ملت ما هميشه با بهره‌گيري از فيوضات و معنويات، خود را براي كارهاي بزرگ آماده كرده است و ان شاءالله ملت ايران آماده مي‌شود و مصمم است كه يكي از بهترين و پرشورترين انتخاباتها و گزينشهاي ملي را برگزار كند.

اساس كار، ارتقاء سطح كارآمدي نظام

آنچه كه براي مردم در اين انتخابات و همه گزينشهاي ملي و انتخاباتها مهم است، اين است كه سطح كارآمدي نظام روز به روز ارتقا پيدا كند؛ اين اساس مسأله است. اگر مردم دنبال رئيس جمهور يا دنبال نماينده مجلس مي‌گردند يا دنبال ديگر كساني هستند كه مي‌خواهند آنها را با انتخاب تعيين كنند، در پي آن هستند كه انسانهاي كارآمدي را بر اريكه‌ي مسئوليت بنشانند تا آنها بتوانند سطح كارآمدي نظام را افزايش بدهند و مشكلات مادي و معنوي مردم را حل كنند؛ اين خواست مردم است. حالا گروهها و احزاب و عناصر سياسي هم هر كدام نقطه نظرهايي دارند؛ آن نقطه نظرات براي خودشان است. مردم مي‌خواهند كساني مسئوليتها را به عهده بگيرند كه دلسوز، با كفايت و كارآمد باشند. بحمدالله امروز كارهاي زيادي شده؛ زيربناهاي مهمي از كشور آماده‌ي بهره‌برداري شده است. بازوان قوي و با كفايت يك مسئول مؤمن و وفادار به آرمانهاي انقلاب ـ كه آرمانهاي مردم است ـ خواهد توانست بسياري از گره‌ها را باز كند؛ مردم دنبال اين هستند. فرصت فراوان است؛‌ حرفها در اين زمينه زياد است؛ ان شاءالله در زمان خود اين حرفها گفته خواهد شد و مردم ما مثل هميشه با بصيرت، با آمادگي، با انگيزه و نشاط اين آزمايش بزرگ را هم از سر خواهند گذراند.

(خطبه‌هاي نماز عيد سعيد فطر 24/8/83)

 

***

2 ـ يك قدم بلند براي رسيدن به آرمانها

در همين قضاياي انتخابات كه مردم حقيقتاً با شور و شعور و انگيزه شركت مي‌كنند، حضور مردمي كاملاً پيداست. در نزديكي انتخابات ـ كه بعضي‌ها از الآن زمزمه‌اش را آغاز كرده‌اند ـ خواهيد ديد كه زمزمه‌هاي تحريم انتخابات شروع خواهد شد؛‌ براي اين كه مردم به ميدان نيايند، حضور نداشته باشند، گزينش نكنند و از معادلات سياسي ايران و نظام جمهوري اسلامي حذف شوند. اين زمزمه‌ها ابتدا از محافل سياستگذاري و طراحان راهبردي امريكا و اسرائيل شروع مي‌شود؛ بعد هم به دست يك عده از آدمهاي بي‌توجه و گاهي هم مزدور و حقير در داخل مي‌رسد. يك عده خواهند گفت انتخابات را تحريم كنيم؛ يك عده خواهند گفت انتخابات آزاد نيست ـ براي اين كه مردم را دلسرد كنند ـ يك عده بنا مي‌كنند به تخريب چهره‌ي نامزدهاي انتخاباتي. هر كدام از اينها به نحوي سعي مي‌كند اين انتخابات را كم رونق كند. من اصرار دارم همه‌ي مسئولان كشور و آحاد ملت خودشان را ان شاءالله براي انتخابات آماده كنند. اگرچه تقريباً زمان زيادي به برگزاري انتخابات مانده است و ما هنوز پنج شش ماه تا برگزاري انتخابات وقت داريم؛ اما فضاي كشور را بايد فضاي علاقه‌مندي و شوق به اين انتخابات كرد تا مردم بدانند مي‌خواهند كار بزرگي انجام دهند. دولتي سركار بياورند كه براي راه رسيدن به آرمانها يك قدمِ بلند بردارد؛ اساس قضيه اين است. چهره‌هاي گوناگوني كه به عنوان نامزد وارد عرصه‌ي انتخابات مي‌شوند، به اين موضوع توجه كنند. اين ملت، تشنه‌ي كار است؛ كار. كارِ نكرده زياد هست؛ ميدان هم براي كار در كشور ما بي‌نهايت است. آنچه مردم به آن علاقه دارند و عاشق آن هستند، اين است كه رئيس جمهوري سركار بيايد كه مهمترين انگيزه‌ي او كار براي اين ملت باشد و در زمينه‌هاي اقتصادي، زيربنايي، فرهنگي، علمي، اخلاقي، سياست خارجي و ساير زمينه‌ها كار كند و نشاط و شور و انگيزه كار داشته باشد؛ اين هم با ايمان امكان‌پذير است. نامزدهاي انتخاباتي به اين نكته توجه كنند. مردم مايلند از زبان نامزدها بشنوند كه اينها مي‌خواهند چه كار كنند. نامزدها مشخص كنند كه مي‌خواهند چه كار كنند؛ برنامه‌ها و هدفها و راهبردهايشان را براي مردم مشخص كنند. شور انتخابات اين است. حضور حداكثري‌ كه من روز عيد فطر به ملت عزيز ايران عرض كردم، اين طوري تحقق خواهد يافت. ملت هم آماده باشند و نگاه كنند ببينند چه كسي به هدفهاي آنها معتقد و مؤمن است و توان كار در جهت اين هدفها را دارد. البته ان شاءالله تا زمان انتخابات جزئيات و خصوصيات بيشتري را به ملت ايران عرض خواهم كرد. آنچه از الآن همه بايد توجه كنند، اين است كه اين كشور و اين ملت تشنه‌ي كار است؛ كار در جهت هدفهاي والايي كه اين ملت براي آن انقلاب كرد، براي آن از مرزهاي خودش دفاع كرد، براي آن در ميدانها ايستادگي كرد، براي آن اين طور تلاش كرد و اين رشد علمي و فكري را براي خود به دست آورد.

(ديدار مردم استان قم، 19/10/83)

***

3 ـ مردم تشخيص بدهند و انتخاب كنند

ملت ايران آزمايش بزرگ انتخابات را هم در پيش دارد. ايران ظرفيت‌هاي بزرگي دارد؛ بيش از هفتاد ميليون جمعيت، با اين همه امكانات، با اين همه استعداد، با اين همه زمينه‌ي كار؛ كه در هر بخشي وقتي يك مدير خوب وجود دارد،‌ انسان مي‌بيند چقدر كار در آن‌جا به وجود مي‌آيد و چقدر گشايش براي مردم پيدا مي‌شود. در هر بخشي كه يك مدير دلسوز، كارآمد، مؤمن و انقلابي سر كار است، انسان آثار و بركات آن را مشاهده مي‌كند. سرتاسر كشور ما اين‌طور است. ما ملت بزرگي هستيم؛ كشور با بركتي هستيم؛ خداوند امكانات خوبي داده؛ با اين امكانات، از اول انقلاب تا امروز كارهاي بسيار بزرگي هم شده است؛ ولي ما هنوز در شروع كار هستيم؛ چون كارهاي بزرگ، زمانبر است.

در اين كشور بايد با فقر و فساد و تبعيض مبارزه شود. علاج مشكلات اين كشور اين است كه به طور جدي اجراي عدالت پيگيري شود؛ تبعيض برداشته شود؛ با فساد و فقر و عوامل فقر به طور واقعي مبارزه شود؛ اين كارها، كارهاي قواي سه‌گانه است؛ اعم از قوه مجريه و قوه مقننه و قوه قضائيه. البته مهمترين بخش در اختيار قوه مجريه است.

مردم بايد دنبال رئيس جمهوري باشند كه اين توانايي، اين شادابي، اين قدرت، اين احساس مسئوليت و اين آمادگي به كار در او وجود داشته باشد. مردم تحت تأثير حرف اين و آن هم قرار نمي‌گيرند؛ تشخيص مي‌دهند؛ اين را مردم ما نشان داده‌اند. فرصت وجود دارد؛ مردم تشخيص بدهند و انتخاب كنند. البته در انتخاباتي كه چند ماه ديگر در پيش است، آنچه در درجه‌ي اول مهم است، عزم عمومي مردم است. ملت ايران نشان بدهند كه به مسأله‌ي انتخابات بي‌تفاوت نيستند؛ به اين مسأله اهميت بدهند؛ اين اساس كار است. بعد هم ان‌ شاءالله خداي متعال توفيق بدهد و هدايت كند تا دل و ذهن مردم به سمت كسي برود كه داراي چنين خصوصياتي باشد. آن وقت حركت عمومي ملت ايران روز به روز شتاب بيشتري خواهد گرفت و خداي متعال هم وعده كرده است كه هر ملتي تلاش و كار كند، به او اجر خواهد داد و نتايج را به او اعطا خواهد كرد. بركات و رحمت الهي، تصادفي و شانسي نيست كه بخوابيم و اين بركات بدون دليل بر ما نازل شود؛ نه، خداي متعال خودش در قرآن، و اولياء ما در كلماتشان، براي ما روشن كرده‌اند؛ بايد تلاش كرد، بايد كار كرد، بايد مجاهدت كرد تا ان‌ شاءالله به نتايج رسيد.

(عيد سعيد غدير 10/11/83)

***

4 ـ  بايد چشم‌ها را باز كرد

نقش دولت و نقش رئيس جمهور در پيمودن قاطع راه پيشرفت و تحقق اهداف انقلاب، نقشي بسيار اساسي است و يك قوه‌ي مجريه‌ي سالم و كارآمد مي‌تواند در حل مشكلات، كاملاً مؤثر واقع شود. بنابراين در انتخابات آينده بايد چشم‌ها را باز كرد و از خدا كمك خواست تا از آزمايش پرهيجان و دشوار انتخابات سربلند بيرون آمد.

(ديدار با دانشجويان، 5/12/83)

 

***

 

5 ـ آزمون بزرگ بعدي پيش روي شماست

بسم الله الرحمن الرحيم

سلام بر ملت رشيد و بزرگوار ايران كه در ادامه 26 سال مجاهدت خستگي ناپذير، بار ديگر چنان جلوه‌اي از شكوه و حماسه پديد آورد كه بدخواهان و دشمنان را نيز به شگفتي و تحسين واداشت.

حضور پرعظمت و پرمعناي ملت هوشيار ما در 22 بهمن، سرماي بي‌سابقه امسال و نيز جنگ رواني دشمن و تهديدهاي سخيف او را شكست داد، گرمي دلها و روحيه‌ها و ايمانها، چهره جوان و پرانگيزه ملت ما را به نمايش گذاشت، و شعارهاي پر مغز و پر مضمون آنان، عزت وحدت ملي را تثبيت كرد.

ملت ما راه اسلام ناب محمدي(ص) را كه راه نويدبخش پيشرفت و توسعه همگام با عدالت و آزادي و استقلال مالي است، آگاهانه انتخاب كرده و آن را آگاهانه ادامه خواهد داد. يقه دراني دشمن براي برگشتن ملت از اين راه، تنها اثري كه مي‌گذارد افشاي بيش از پيش چهره بدخواه و عنادآلود اوست.

درود خدا بر شما مرد و زن و پير و جوان كه در سراسر كشور و از همه اقوام ايران در اين آزمايش بزرگ شركت كرديد. آزمون بزرگ بعدي يعني انتخابات بهار آينده، پيش روي شماست. همين ايمان و هوشمندي شما خواهد توانست مردان لايق و با كفايت را عهده‌دار مسؤوليت دولت آينده كند و ابتكار و نشاط برخاسته از صدق و ايمان، رخنه‌ها را ترميم و توسعه عدالت محور را در كشور نهادينه سازد. ان‌شاءالله.

(پيام تشكر از راهپيمايي 22 بهمن)

 

***

مقدمه

سايه خدا بر روي زمين؛

انسان‌هاي برتر بودند؛

نسل در نسل، آقا و سرور و ما رعيّت بوديم؛

همه حقّ با آنها بود و ما هيچ حقّي نداشتيم.

هزاران سال بود كه با شمشير و زر و تزوير براي ما حاكم تعيين مي كردند؛

هيچ پادشاه و رئيس مملكتي را ما تعيين نكرديم.

تا آنكه او آمد و فرمود: «من به پشتيباني اين ملّت، دولت تعيين مي‌كنم». و ما رأي داديم و رهبر و رئيس جمهور و نماينده مجلس تعيين كرديم.

ما ديگر رعيّت نبوديم،

و امام فرمود: «به من خدمتگزار بگويند بهتر است از آنكه رهبر بگويند» و جانشين او فرمود: «ما نوكر اين ملّت هستيم».

اما دشمنان آمدند، آشوب به پا كردند، جنگ به راه انداختند و كشتند و سوزاندند و ويران كردند،

و ما و مسؤولانمان ايستادگي كرديم.

و حالا آيا دشمنان رفته‌اند؟ آيا كار تمام شده است؟ رأي دادن حقّ من و تكليف من است. اگر رأي ندهم چه مي‌شود؟ چرا بايد رأي بدهم و به چه كسي؟

در اين مختصر، نگاهي داريم به انواع حكومت‌ها و اقسام قوّه مجريّه و شيوه‌هاي رايج رأي دادن، همچنين جايگاه و اختيارات رياست قوّه مجريّه در ايران و برخي كشورهاي ديگر جهان.

در نگاهي ديگر به بررسي اجمالي قوّه مجريّه در جمهوري اسلامي پرداخته و در نهايت به شرايط كانديداي رياست جمهوري خصوصاً شرايط لازم براي كانديداي «نهم» مي‌پردازيم.

فصل اول:انواع حكومت

ملّت ايران در طول قرن‌هاي متوالي همواره در مقابل خود، حاكماني را مشاهده كرده بود كه يا خود يا اجدادشان به ضرب شمشير، حكومت را به دست آورده بودند و با اتّكا به قبضه شمشير و سرنيزه قدرت، آن را براي اعقابشان گذاشته بودند. حكومت و حقّ حاكميّت بر مردم، بدون خواست و ميل و انتخاب مردم، مثل مال شخصي حاكمان به فرزندان و اعقابشان، تا نسل‌هاي متعدّد به ارث مي‌رسيد.

«مقام معظّم رهبري، 11/5/1380»

اشاره :

رئيس دولت ـ كشور

در عالي‏ترين سطح اجرايي، مقام رياست دولت ـ كشور قرار مي‌گيرد. اين نهاد، شاخص جامعه سياسي و نماد موجوديّت يك كشور به شمار مي‏آيد. طيف عملكرد اين نهاد، برحسب قانون اساسي يا استخوان‏بندي سياسي هر كشور، تفاوت دارد.

1. پادشاهي

اين واژه، در مورد رئيسي به كار برده مي شود كه يا قدرت را از طريق فتح و ظفر به دست آورده و در خاندان خود موروثي كرده باشد، يا اينكه خود بر اساس اصل وراثت، بر اريكه قدرت تكيه زند.[3]

2. رياست جمعي

در صورتي كه هيأتي مركّب از تعدادي عضو، اختيارات و وظايف رئيس دولت كشور را همگي با هم بر عهده داشته باشند، يعني ركن حكومتي، شكل دسته جمعي داشته باشد، اصطلاحاً آن را «چند تن سالاري» مي‏نامند.[4]

 

رياست جمهوري‏

در آن دسته از نظام‏هاي مردمسالار(Democracy)كه رئيس قوّه مجريّه طي انتخابات عمومي و با كسب اكثريّت آراي عامّه مردم (جمهور) بدين مقام راه مي‏يابد به وي رئيس جمهور(President)و به چنين نظامي جمهوري(Republic)اطلاق مي‏گردد.

انتخاب رئيس جمهور به طور مستقيم از طرف مردم صورت مي‏گيرد يعني هرچند سال يك بار عموم مردم در انتخابات شركت مي‏كنند و با رأي مستقيم خود، شخص مورد نظرشان را براي رياست قوّه مجريّه برمي‏گزينند. گاهي انتخاب مردم صورت غير مستقيم دارد يعني نمايندگان پارلمان كه خود منتخب مستقيم مردم هستند با اكثريّت آراي خويش از ميان نامزدهاي رياست جمهوري يك نفر را برمي‏گزينند. رييس قوّه مجريّه در اين حالت از استقلال چنداني برخوردار نيست...[5]

فصل دوم رأي

1. مفهوم رأي

رأي چيست؟

عملي تشريفاتي و حقوقي را كه شهروندان با انجام آن، طبق ضوابط و شرايط قانوني به گزينش نماينده يا نمايندگان مي پردازند، رأي ناميده مي شود. رأي دهنده، ضمن اين عمل حقوقي ـ سياسي، درحقيقت با برگزيدن نماينده يا نمايندگان، در اداره امور سياسي جامعه خود مشاركت مي‌كند. [6]

 

2. انواع رأي

1 ـ 2 ـ مستقيم

در بسياري از كشورها رئيس جمهوري با آراي مستقيم و نظام «اكثريّت دو دوري» انتخاب مي شود. به اين ترتيب كه دردور اوّل، اگر نامزدي اكثريّت مطلق آرا را به دست آورد، انتخاب شده تلقّي مي شود. ولي اگر هيچكدام از نامزدها موفّق به كسب چنين اكثريّتي نشدند، در دور دوم رأي‌گيري براي هر دو نفر ازنامزدها كه آراي بيشتري در دور اوّل به دست آورده باشند، انجام مي‌گيرد و يكي از آنها با اكثريّت نسبي انتخاب مي‌شود.[7]

2 ـ 2 ـ غير مستقيم

بسياري از حقوق‌دانان به انتخاب رئيس جمهوري توسط عامّه مردم نظر خوشي نداشته و اين شيوه راخطرناك دانسته‌اند. زيرا فردي كه با پشتيباني وسيع مردم و تعداد بيشماري آرا بر مسند رياست قوّه مجريّه تكيه زند، پيوسته در وسوسه سوءاستفاده از قدرت مي افتد و رژيم رياستي تبديل به رياست گرايي مي‌گردد. لذا بهتر دانسته اند كه رئيس جمهوري، منتخب هيأت انتخابيّه محدود باشد و يا انتخابات به صورت دو درجه‌اي برگزار شود. اين شيوه در بيشتر كشورهايي كه رژيم پارلماني دارند مرسوم است. در ايتاليا، رئيس جمهوري از سوي هيأتي مركّب از اعضاي پارلمان و سه نماينده از سوي هرمنطقه كشور كه از طرف شوراي منطقه تعيين مي‌شوند، انتخاب مي‌گردد.[8]

در كشور ما رأي گيري به صورت مستقيم و توسط مردم انجام مي‌گيرد.

در ايالات متّحده امريكا رئيس جمهوري از سوي مردم ايالات مختلف و از راه انتخابات غير مستقيم برگزيده مي شود.

3 ـ 2 ـ نوع رأي گيري در برخي كشورها

تركيه

انتخابات رياست جمهوري تركيه با آراي غير علني نمايندگان پارلمان اين كشور در چهار دوره انجام مي‌پذيرد در صورتي كه هيچكدام ازكانديداها نتوانند در چهارمين دور أخذ رأي بيش از پنجاه درصد از آراي نمايندگان را به خود اختصاص دهند پارلمان خود به خود منحل مي‌گردد و انتخابات عمومي زودرس انجام مي‌گيرد.[9]

 

 

پاكستان

رئيس جمهوري پاكستان بر اساس رأي مجلس ملّي، سنا و مجالس ايالتي اين كشور انتخاب مي‌شود.

هريك از نامزدهاي رياست جمهوري براي پيروزي در انتخابات بايد ازحمايت اكثريّت چهار مجلس ايالتي و مجالس ملي و سنا بهره‌مند باشند.[10]روسيه

در اين كشور مردم به صورت مستقيم رئيس جمهور را تعيين مي‌كنند.

ايران

در كشور ما رأي‌گيري به صورت مستقيم و توسط مردم انجام مي‌گيرد.

امريكا

درقانون اساسي ايالات متّحده امريكا رئيس جمهوري از سوي مردم ايالات مختلف و از راه انتخابات غير مستقيم برگزيده مي شود. به اين شرح كه پس از انجام مبارزات انتخاباتي در درون دو حزب بزرگ دموكرات و جمهوري خواه و تعيين نامزدهاي هر يك از احزاب، مردم امريكا در قالب ايالات «انتخاب كنندگان رئيس جمهوري» را برمي‌گزينند. از آنجا كه اين «انتخاب كنندگان» متعهّدند كه به نامزد حزب خود رأي دهند مردم امريكا، با رأي به ايشان به طور غير مستقيم به نامزد مورد نظرشان كه بايد رئيس جمهوري شود، رأي داده اند. هر چندكه درمرحله ديگر «انتخاب كنندگان رئيس جمهوري » بايد رسماً به نامزد خود رأي بدهند تا انتخابات از لحاظ حقوقي رسمي شود، ولي واقعيّت اين است كه درهمان مرحله دوم، تكليف برنده يا بازنده انتخابات روشن مي‌گردد.[11]

4. راي در نظام اسلامي

1 ـ 4 ـ جايگاه رأي مردم در رابطه با رهبري:

حاكميت از آن خداست. اوست كه خالق انسان و جهان است. اوست كه مالك حقيقي جسم و جان انسان هاست و جز او كسي حق حاكميت بر خلق را ندارد. در طول حاكميّت الهي حاكميّت «خليفه الله در زمين» قرار مي گيرد. انبياي الهي از جانب خداوند مأمور به ابلاغ دستورات هستند و بعضاً مكلف مي شوند كه زمينه اجراي احكام الهي را نيز فراهم كنند و تشكيل حكومت دهند. اين حق حاكميّت پس از انبيا به اوصياي آنها مي رسد كه در زمين، اقامه قسط و عدل كنند. بعد از خاتم‌الانبياء حضرت محمد(ص)، ائمه اطهار عليهم السلام از طرف خداوند مأمور به ادامه راه حضرت هستند. آخرين وصي پيامبر خاتم(ص) امام زمان(عج) است كه در عصر غيبت به سر مي‌برند و بنا به توقيع شريف آن حضرت به اسحاق بن يعقوب[12] در زمان غيبت فقها به عنوان نايب عام مأموريت ايشان را به عهده دارند و در ميان فقها هم مطابق قانون اساسي بواسطه خبرگان و مقام رهبري معين مي‌شود..

در جمهوري اسلامي ايران امورات اجرائي بنا به نظريه امام خميني(ره) با رأي مردم مقبوليت و با تنفيذ ولي‌فقيه مشروعيت پيدا مي‌كنند.

در نظام ولايت فقيه، حقّ حاكميت به فقهاي جامع شرايط زعامت و رهبري مي رسد. امام خميني (ره) به بهترين شيوه بين مباني حكومت اسلامي از يك طرف و جديدترين شيوه هاي حكومتي پذيرفته شده توسط عقل جمعي يعني «جمهوريت» جمع كرد و نظريّه «جمهوري اسلامي مبتني بر ولايت فقيه» را ارائه داد. در اين نظام «مشروعيت» و «رأي مردم» هر كدام جايگاه خاصّ خود را دارند.

2 ـ 4 ـ رهبري:

حكم الهي: وجوب شناخت و اطاعت از وليّ أمر

·        نيابت ولي‌فقيه در دوران غيبت كبري

·        رأي مردم به خبرگان (رجوع به متخصص)

·        تعيين رهبر توسط خبرگان (تشخيص موضوع)

·        بيعت مردم با رهبر: پذيرش نظر خبرگان، در شناخت رهبر

در نتيجه:

لزوم اطاعت مردم از رهبر بنا بر دستور الهي

3  ـ 4 ـ رياست جمهوري:

رأي مردم: انتخاب يك نفر براي سرپرستي امور اجرايي مملكت اسلامي

تنفيذ رهبري: اعطاي مشروعيت به تصدي رئيس جمهور در امر حكومت و اجرا

در نتيجه:    رئيس جمهور حق تصدي امور اجرايي بواسطه تنفيذ رهبري را دارد.

4 ـ 4 ـ نمايندگي مجلس:

رأي مردم: اننخاب افراد متخصص در قانونگذاري به نمايندگي از جانب مردم

قانونگذاري نمايندگان: توافق و عهد مسلمانان در امور مربوط به نظام مسلمين

تأييد شوراي نگهبان: عدم مخالفت توافق و عهد نمايندگان با احكام الهي و قانون اساسي

در نتيجه: لزوم تبعيت مردم از قوانين مجلس و حفظِ نظامِ جامعه اسلامي

فصل سوم: رئيس قوّه مجريه در برخي كشورها

 

1. فرانسه

هر فرانسوي مي‌تواند خود را كانديداي رياست جمهوري كند مشروط بر اينكه صد نفر ازنمايندگان مجلس ملّي، سنا، شوراي اقتصادي و اجتماعي و يا شوراهاي ولايتي و شهرداري او را معرفي نمايند. مدّت رياست جمهوري 7 سال است؛ انتخابات با رأي مستقيم و با اكثريّت مطلق در دو دور انجام مي‌گيرد.

هر داوطلب بايد «دوهزار فرانك» پرداخت نمايد تا بتواند در مبارزات انتخاباتي شركت كند. هر داوطلبي كه لااقل 5 درصد آرا را كسب كند، هزينه كاغذ و چاپ آگهي تبليغاتي را از دولت دريافت مي‌كند.[13]

اختيارات و وظايف رئيس جمهور در فرانسه

              نظارت بر اجراي قانون اساسي

        رياست هيأت وزيران

            انحلال پارلمان

           رياست شوراي عالي قضايي فرانسه

2. آلمان

رئيس جمهور توسط مجمع فدرال انتخاب مي شود و بايد حد اقل 40 سال سنّ داشته باشد. دوره رياست جمهوري 5 سال است. رئيس جمهور نمي‌تواند از اعضاي حكومت يا قوّه مقنّنه باشد. در آلمان، رئيس جمهور نقش سياسي نسبتاً نامرئي و بي‌اثري دارد.

صدر اعظم در آلمان

صدراعظم بنا بر پيشنهاد رئيس جمهور از طرف مجلس فدرال با اكثريّت مطلق آرا انتخاب مي شود. هرگاه مجلس به صدر اعظم رأي عدم اعتماد بدهد صدراعظم مي تواند از رئيس جمهور تقاضاي انحلال مجلس را بكند. عزل و نصب وزيران با صدر اعظم است و رئيس جمهور مكلّف به اجراي پيشنهادات صدر اعظم شده است. صدر اعظم مسؤول سياست عمومي كشور بوده و هر كدام از وزرا نيز مسؤول وزارتخانه خويش است.[14]

3. روسيّه

بر اساس قانون اساسي رئيس جمهور فدراسيون روسيه رئيس دولت مي‌باشد. رئيس جمهور براي مدّت 4 سال بر اساس حقّ انتخابات عمومي، به طور مستقيم و با رأي مخفي انتخاب مي شود. رئيس جمهور، قضات دادگاه قانون اساسي، دادگاه عالي فدراسيون روسيّه، حكميّت فدراسيون روسيّه ودادستان كل فدراسيون روسيّه را به شوراي فدراسيون انتصاب معرفي مي‌كند و پيشنهاد عزل دادستان كلّ فدراسيون روسيه را به شوراي فدراسيون ارائه مي‌كند و قضات ساير دادگاههاي فدرال را منصوب مي‌كند. رئيس جمهور فدراسيون روسيّه را تنها مي‌توان توسط شوراي فدراسيون، و تنها بر اساس آنكه از طرف دوماي دولتي به خيانت به دولت متهم شود و يا با ارتكاب جرم سنگيني كه در دادگاه قانون اساسي فدراسيون ثابت شود ازمقام خود بركنار كرد.[15]

4. ايتاليا

رئيس جمهور ايتاليا بر اساس رأي مجلس سنا و نمايندگان ايتاليا انتخاب مي‌شود. هريك از نامزدهاي رياست جمهوري براي پيروزي درانتخابات و تصدّي پست رياست جمهوري بايد بيش از پنجاه درصد آرا را كسب نمايد.

بر اساس قانون اساسي ايتاليا مدّت رياست جمهوري در اين كشور هفت سال مي باشد.[16]

5. انگليس

انتخاب نخست وزير با شاه است اما جنبه تشريفاتي دارد و شاه كسي را كه رهبري اكثريت پارلمان را دارد منصوب مي‌كند. نخست وزير هنگامي كه احساس كند موج مخالفين عليه او درمجلس پيش مي‌رود مي‌تواند مجلس عوام را منحل كند؛ امّا بايد فرمان انحلال را از شاه بگيرد. وزرا بايد عضو يكي از دو مجلس باشند بعضي از وزرا (وزير دارايي، وزير داخله، وزير فرهنگ، وزير بهداري، وزير كار) حتماً بايد ازمجلس عوام باشند. [17]

6. امريكا

نحوه انتخاب

هر چهار سال يكبار مردم امريكا رئيس جمهوري جديد خود را انتخاب مي كنند. امريكا كشوري است داراي 50 ايالت كه از جهات مختلف با يكديگر تفاوت دارند و دريك نظام فدرال اداره مي‌شوند به همين علّت، انتخابات رياست جمهوري امريكا نيز در يك روند فدرال انجام مي شود.

هر رأي كه به نامزدي داده مي شود، به طور خود به خود رأي موافق به معاون او را هم دربر مي‌گيرد و به عبارت ديگر، هر رأي به دو نفر، رئيس جمهوري و معاون وي، داده خواهد شد.[18]

معاون رئيس جمهور در عين حال، رئيس مجلس سنا هم هست.[19]

عزل رئيس جمهور  

درامريكا رئيس جمهور از توقيف و تعقيب و محاكمه مصون است. امّا كنگره مي‌تواند او را به اتّهام ارتكاب جرم جزايي بعد از محاكمه و ثبوت جرم، ازكار بركناركند و درصورت عزل او معاون رئيس جمهور به‌ ترتيب فوق جانشين او خواهد بود.[20]

اختيارات و وظايف

 1 ـ نظارت بر اجراي قوانين

2 ـ فرماندهي كل قوا

3  ـ رئيس دولت و دستگاههاي اجرايي

4ـ اختيارات تقنيني

5 ـ عفو و تخفيف مجازات محكومين

6 ـ اختيار عزل و نصب قضات فدرال

 

فصل چهارم: قوه مجريه در جمهوري اسلامي ايران

1. تعريف قوّه مجريّه‏

اگر قوّه مجريّه را با مفهوم وسيع آن در نظر بگيريم، همه سطوح اجرايي كشور را در برمي‏گيرد كه امور اجرايي سراسر مملكت را عهده دارند از جمله استانداران، فرمانداران و كلّ سازمان‏هاي اداري و فنّي و تخصّصي و حتّي مجريان ساده و هر عاملي كه بر حسب قوانين جاري كشور در سلسله مراتب اداري، سياسي و اجرايي دولت واقع شده در حوزه اين قوّه است.[21]

2. رياست جمهوري

قانون اساسي، رئيس جمهوري را عالي‏ترين مقام كشور بعد از مقام رهبري شناخته است. رئيس قوّه مجريّه مسؤول اجرايي قانون اساسي است ولي به طور مستقيم از جانب ملّت انتخاب مي شود و بايد ايراني الاصل، تابع ايران، مدير و مدبّر، موثّق و امين و متّقي و مؤمن و معتقد به مباني جمهوري اسلامي و مذهب رسمي كشور باشد و از رجال مذهبي ـ سياسي شناخته شود. قبل از انتخاب، از جهت واجد شرايط بودن مورد تأييد شوراي نگهبان قرار گيرد و در انتخابات، اكثريت مطلق آرا را به دست آورد. تنفيذ حكم رياست جمهوري با مقام رهبري است و بعد از اداي سوگند در مجلس، دوره چهارساله رياست جمهوري شروع مي شود كه فقط براي يك دوره قابل تمديد است. رئيس جمهور در مقابل رهبر، مجلس، و مردم مسؤول است. وي رياست هيأت وزيران را برعهده دارد و بر كار آنان نظارت مي‏كند و نصب وزرا همراه با رأي اعتماد مجلس بر عهده رياست جمهوري است و هر وقت بخواهد مي‏تواند هر كدام از وزرا را عزل كند. مي‏تواند به تعداد لازم معاون و مشاور داشته باشد. رئيس جمهور مسؤول امور برنامه و بودجه و امور استخدامي كشور و بعضي سازمان‏هاي مستقلّ ديگر نيز هست. امضاي قوانين بعد از تأييد شوراي نگهبان و مبادله قراردادها و اعزام سفرا و قبول نمايندگان سياسي خارجي و اعطاي نشان‏هاي دولتي با او مي‏باشد.

وي از جهت مسؤوليّت سياسي در مقابل مجلس، ممكن است مورد سؤال و استيضاح قرار گيرد و در نهايت با حكم رهبري بركنار شود. محاكمه رئيس جمهور در صورت تخلّف از انجام وظايف قانوني با ديوان عالي كشور است و در صورت محكوميّت، بركناري او فقط با تأييد و حكم رهبري امكان‏پذير است.[22]

3. اصول مربوط به رياست جمهوري در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران‏

قوّه مجريّه در نظام جمهوري اسلامي ايران از اهميّت ويژه‏اي برخوردار است. بنا به جايگاه پر اهميّت قوّه مجريّه 42 اصل از قانون اساسي جمهوري اسلامي به صورت مستقيم يا غيرمستقيم در ارتباط با رياست جمهوري است. خلاصه اصول مربوط به قرار ذيل مي‏باشداست:

1ـ اصل 57: قوّه مجريّه يكي از سه قوّه حاكم در جمهوري اسلامي ايران؛

2ـ اصل 60: اعمال قوّه مجريّه از جانب رئيس جمهور؛

3ـ اصل 68: توقّف انتخابات مجلس در دوران جنگ با پيشنهاد رئيس جمهور؛

4ـ اصل 69: تشكيل جسله غير علني مجلس بر حسب تقاضاي رئيس جمهور؛

5ـ اصل 70: حقّ شركت رئيس جمهور و معاونان و وزيران در جلسات علني مجلس؛

6ـ اصل 87: تقاضاي رأي اعتماد رئيس جمهور از مجلس براي وزرا؛

7ـ اصل 88: مسأله سؤال نمايندگان از مجلس براي وزراء؛

8ـ اصل 89: استيضاح رئيس جمهور و رأي به عدم كفايت سياسي وي؛

9ـ اصل 110: امضاي حكم رياست جمهوري و تصميم به عزل وي از جانب رهبر؛

10ـ صل 111: عضويّت رئيس جمهور در شوراي موقّت رهبري؛

11ـ اصل 112: عضويت در مجمع تشخيص مصلحت نظام؛

12ـ اصل 113: رئيس جمهور در مقام رياست قوّه مجريّه و مسؤول اجراي قانون اساسي؛

13ـ اصل 114: كيفيّت انتخاب و مدّت رياست جمهوري؛

14ـ اصل 115: شرايط كانديداي رياست جمهوري؛

15ـ اصل 116: لزوم اعلام رسمي كانديدا؛

16ـ اصل 117: انتخاب رئيس جمهور با اكثريت مطلق آرا؛

17ـ اصل 119: لزوم انتخاب رئيس جمهور قبل از اتمام دوره قبلي؛

18ـ اصل 120: جهات تأخير انتخابات رياست جمهوري؛

19ـ اصل 121: مراسم سوگند رياست جمهوري؛

20ـ اصل 122: مسؤوليّت رئيس جمهور در برابر ملّت، مجلس و رهبري؛

21ـ اصل 123: امضاي مصوّبات مجلس و همه پرسي؛

22ـ اصل 124: امكان انتخاب يك يا چند معاون براي رئيس جمهور؛

23ـ اصل 125: امضاي عهدنامه‏ها از جانب رئيس جمهور؛

24ـ اصل 126: مسؤوليّت برنامه و بودجه و امور اداري و استخدامي؛

25ـ اصل 127: انتخاب نماينده ويژه از جانب رئيس جمهور؛

26ـ اصل 128: امضاي استوارنامه سفيران؛

27ـ اصل 129: اعطاي نشان دولتي؛

28ـ اصل 130: ادامه كار رئيس جمهور تا پذيرش استعفا از جانب رهبر؛

29ـ اصل 131: عضو شوراي پي‏گيري انتخابات رياست جمهوري؛

30ـ اصل 132: محدوديّت اختيارات مجلس در زمان جانشين رئيس جمهور؛

31ـ اصل 133: انتخاب وزرا و ترتيب أخذ رأي اعتماد توسط رئيس جمهور؛

32ـ اصل 134: رياست هيأت وزيران؛

33ـ اصل 135: نقش رئيس جمهور در زمان استعفاي وزرا و تعيين سرپرست براي وزارتخانه‏ها؛

34ـ اصل 136: عزل وزرا؛

35ـ اصل 137: مسؤوليّت وزرا در برابر رئيس جمهور و مجلس؛

36ـ اصل 138: مصوبات كميسيون مركّب از چند وزير پس از تأييد رئيس جمهور؛

37ـ اصل 140: رسيدگي به اتّهام رئيس جمهور و معاونين؛

38ـ اصل 141: ممنوعيّت داشتن دو شغل؛

39ـ اصل 142: رسيدگي به دارايي رئيس جمهور مثل ديگر مقامات اجرايي؛

40ـ اصل 175: نظارت نمايندگان رئيس جمهور بر صدا و سيما؛

41ـ اصل 176: حضور فعّال رئيس جمهور در شوراي عالي امنيّت ملّي؛

42ـ اصل 177: نقش رئيس جمهور در بازنگري قانون اساسي.

علاوه بر اصول فوق كه براي رئيس جمهور به طور مشخّص و معيّن وظيفه معلوم شده است بسياري از ديگر اصول قانون اساسي به نحوي با رئيس جمهور ارتباط پيدا مي‏كند. مسؤوليتي كه به عنوان اجراي قانون اساسي به عهده رئيس جمهور گذاشته شده تمام يكصد و هفتاد وهفت اصل قانون اساسي به جز امور مربوط به رهبري مانند قوه قضائيه، نيروهاي مسلح و ... را در حوزه مواظبت، و پاسداري وي قرار مي‏دهد. رئيس جمهور به طور مستقيم مسؤول همه امور اجرايي است كه به وسيله وزيران يا معاونان به انجام مي‏رساند. معمولاً وظايف رئيس جمهور از جمله رياست بر قوّه مجريّه و يا مسؤوليّت اجراي قانون اساسي به صورت كلّي در قانون اساسي آمده و جزئيّات كار و روش‏هاي عملي بستگي به شخص رئيس جمهور منتخب دارد.[23]

4. شرايط كانديداهاي رياست جمهوري‏

قانون اساسي براي كانديداها شرايطي در نظر گرفته و مرجع تشخيص واجد بودن شرايط را شوراي نگهبان قرار داده است. رسيدگي به صلاحيّت كانديدا يعني احراز دارا بودن شرايطي است كه اصل 115 پيش بيني كرده و قبل از اعلان اسامي داوطلبين انجام مي‏پذيرد و اين شرايط عبارتند از:

1 ـ 4 ـ از رجال مذهبي و سياسي

2 ـ 4 ـ ايراني الاصل

3 ـ 4 ـ تابعيت ايران

4 ـ 4 ـ مدير

5 ـ 4 ـ مدبّر

6 ـ 4 ـ حسن سابقه و امانت

7 ـ 4 ـ مؤمن و معتقد به مباني جمهوري اسلامي ايران و مذهب رسمي كشور

8 ـ 4 ـ متدين

5. نحوه انتخاب‏

همچنان كه در قانون اساسي آمده «حكومت ايران جمهوري اسلامي است»[24] و امور كشور بايد؛ اتّكاء به آراي عمومي،[25] از راه انتخابات اداره شود.

رئيس جمهور براي مدّت چهار سال با رأي مستقيم مردم انتخاب مي شود[26] و نامزدهاي رياست جمهوري بايد قبل از شروع انتخابات آمادگي خود را رسماً اعلام كنند. نحوه برگزاري انتخابات رئيس جمهوري را قانون معيّن مي‏كند.[27]

انتخابات رئيس جمهور جديد بايد حدّاقّل يك ماه پيش از پايان دوره رياست جمهوري قبلي انجام شده باشد.[28]

مسؤوليّت نظارت بر انتخابات رياست جمهوري بر عهده شوراي نگهبان است.[29]

رئيس جمهور با اكثريّت مطلق آراي شركت كنندگان انتخاب مي شود ولي هرگاه در دور نخست هيچ يك از نامزدها چنين اكثريّتي به دست نياورد روز جمعه هفته بعد براي بار دوم رأي گرفته مي شود.[30]

در فاصله انتخاب رئيس جمهور جديد و پايان دوره رياست جمهور سابق، رئيس جمهور پيشين وظايف رئيس جمهور را انجام مي‏دهد.[31]

6. مراحل انتخابات رياست جمهوري‏

1 ـ 6 ـ مقدّمات:

وزارت كشور موظف است سه ماه قبل از پايان دوره چهار ساله رياست جمهوري مقدّمات اجراي انتخابات را فراهم كرده و مراتب برگزاري انتخابات و تاريخ شروع ثبت نام داوطلبان را با استفاده از وسايل ارتباط جمعي به اطلاع عموم برساند. (اصل 131)[32]

2 ـ 6 ـ اعلام داوطلبي و رسيدگي به صلاحيّت داوطلبان:

بر اساس اصل 116 قانون اساسي نامزدهاي رياست جمهوري بايد قبل از شروع انتخابات آمادگي خود را رسماً اعلام نمايند و بر اساس اصل 110، شوراي نگهبان با عنايت به اصل 115 قانون اساسي نامزدها را احراز صلاحيّت نمايد.

وزارت كشور فقط مأموريت ثبت نام و دريافت اسناد و مدارك مربوط به صلاحيّت داوطلب را براي ارسال به شوراي نگهبان دارد و نمي‏تواند خود در مقام رسيدگي و اظهارنظر برآيد وزارت كشور موظف است پس از وصول نظر شوراي نگهبان اسامي نامزدهاي رياست جمهوري را ظرف مدت دو روز با استفاده از وسايل ارتباط جمعي به اطلاع سراسر كشور برساند.[33] (وزارت كشور فقط نام كسي را اعلام مي‏كند كه شوراي نگهبان صلاحيّت او را تأييد كرده باشد.)

3 ـ 6 ـ تبليغات انتخاباتي:

فعّاليّت تبليغاتي كانديداها در مورد انتخابات، رسماً از تاريخ اعلام اسامي آنان به وسيله وزارت كشور آغاز و تا 24 ساعت قبل از شروع أخذ رأي ادامه دارد.

4 ـ 6 ـ أخذ رأي:

انتخابات در يك روز به صورت مستقيم و عمومي و رأي مخفي بوده و هر شخص يك رأي مي‏دهد. تاريخ دقيق و ساعت شروع و اتمام آن از قبل تعيين مي شود.

5 ـ 6 ـ اعلام نتيجه انتخابات كه داراي مراحل زير است:

الف. صدور اعتبار نامه:

با توجه به وظايفي كه شوراي نگهبان دارد صدور اعتبار نامه نيز به عهده اين شورا مي باشد كه به دنبال قرائت آراي حوزه‏هاي مختلف انتخاباتي و رسيدگي به شكايت و اعتراضات و ملاحظه گزارش هيأت‏هاي نظارت صورت مي‏گيرد. به اين ترتيب اعتبار نامه رئيس جمهور توسط شوراي نگهبان تهيّه و تقديم مقام رهبري مي‏گردد. صدور اعتبار نامه، آخرين كاري است كه در سلسله مراحل انتخابات صورت مي‏گيرد.

ب. امضاي حكم رياست جمهوري:

آخرين مرحله، امضاي حكم رياست جمهوري از جانب مقام رهبري است كه به عنوان «تنفيذ» اين مقام از جانب رهبر شناخته شده‏است و اين تنفيذ تا زماني است كه عمل بر طبق موازين اسلام باشد.[34]

7. آغاز دوره رياست جمهوري‏

پس از مراحل مربوط به انتخاب و تنفيذ حكم از جانب مقام رهبري، رئيس جمهور بر اساس اصل بيست و يكم قانون اساسي در مجلس شوراي اسلامي با حضور رئيس قوّه قضائيه و اعضاي شوراي نگهبان قانون اساسي سوگند ياد مي‏كند و سوگند نامه را امضا مي‏كند. متن سوگند رياست جمهوري چنين است:

 

بسم الله الرّحمن الرّحيم‏

من به عنوان رئيس جمهور در پيشگاه قرآن كريم و در برابر ملت ايران به خداوند قادر متعال سوگند ياد مي‏كنم كه پاسدار مذهب رسمي و نظام جمهوري اسلامي و قانون اساسي كشور باشم و همه استعداد و صلاحيّت خويش را در راه ايفاي مسؤوليتهايي كه بر عهده گرفته‏ام به كارگيرم و خود را وقف خدمت به مردم و اعتلاي كشور، ترويج دين و اخلاق، پشتيباني از حق و گسترش عدالت سازم و از هرگونه خودكامگي بپرهيزم و از آزادي و حرمت اشخاص و حقوقي كه قانون اساسي براي ملت شناخته است حمايت كنم. در حراست از مرزها و استقلال سياسي و اقتصادي و فرهنگي كشور از هيچ اقدامي دريغ نورزم و با استعانت از خداوند و پيروي از پيامبر اسلام و ائمه اطهار عليهم‏السلام قدرتي را كه ملت به عنوان امانتي مقدس به من سپرده است همچون اميني پارسا و فداكار نگاهدار باشم و آن را به منتخب ملت پس از خود بسپارم.[35]

8. اختيارات و وظايف رئيس جمهور

1 ـ نظارت بر اجراي قانون اساسي‏

2 ـ رياست هيأت وزيران‏

1ـ 2 ـ معرفي نامزدهاي وزارت به مجلس و عزل آنان‏؛

2 ـ 2 ـ تعيين خط مشي دولت؛

3 ـ 2 ـ هماهنگي و نظارت بر عملكرد وزيران.

3 ـ مسؤليت سازمان‏هاي عالي كشور

1ـ3 ـ سازمان مديريت و برنامه ريزي؛

2 ـ3 ـ سازمان حفاظت محيط زيست؛

3 ـ3 ـ سازمان انرژي اتمي؛

4 ـ3 ـ سازمان تربيت بدني.

 4 ـ رياست شوراهاي عالي كشور

1 ـ 4. شوراي عالي امنيت ملي؛

2 ـ 4. شوراي عالي انقلاب فرهنگي؛

3 ـ 4. شوراي عالي اقتصاد؛

5 ـ اختيارات ديگر

1 ـ 5 ـ روابط خارجي‏

رئيس جمهور، عالي‏ترين نماينده رسمي كشور در عرصه روابط بين الملل محسوب مي شود. از اين رو مكاتبات، مذاكرات و مسافرت‌هايي كه در سطح سران بين ايران و ساير كشورها صورت مي‏گيرد، بر عهده رئيس جمهور است.[36]

بر اساس اصل 28 قانون اساسي «امضاي استوارنامه‏هاي سفيران جمهوري اسلامي ايران و پذيرفتن استوارنامه‏هاي سفراي كشورهاي ديگر بر عهده رئيس جمهور است».

2 ـ 5 ـ امضاي قوانين:

رئيس جمهوري بر اساس اصل 123 قانون اساسي موظف به امضاي مصوبات مجلس يا نتيجه همه پرسي است كه پس از مراحل قانوني به امضاي وي مي‏رسد.

3 ـ 5 ـ اعطاي نشان‏هاي دولتي (كشوري و لشگري)

6 ـ اختيار رئيس جمهور در انتخاب همكاراني غير از وزراء

الف ـ معاونين

ب ـ مشاورين

ج ـ نماينده ويژه

د ـ مسئولين برنامه و بودجه و امور اداري و استخدامي كشور

هـ ـ اعزام سفرا و پذيرش استوارنامه‏ها

7 ـ وظيفه رئيس جمهور در مقابل ملّت‏

از جمله وظايف دولت و رئيس جمهور در قبال مردم كه با استناد به اصل 3 قانون اساسي، مي توان به آنها اشاره كرد، عبارتند از:

1. پي ريزي اقتصاد صحيح و عادلانه بر طبق ضوابط اسلامي جهت ايجاد رفاه، رفع فقر و برطرف ساختن نوع محروميّت در زمينه‏هاي تغذيه، مسكن، كار و بهداشت و تعميم بيمه.

2. ايجاد نظام اداري صحيح و حذف تشكيلات غير ضروري.

3. مشاركت عامّه مردم در تعيين سرنوشت سياسي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي خويش.

4. آموزش و پرورش و تربيت بدني رايگان براي همه در تمام سطوح؛ و تسهيل و تعميم آموزش عالي.

5. توسعه و تحكيم برادري اسلامي و تعاون عمومي همه مردم.

6. رئيس جمهور به عنوان رئيس دولت، نقش اصلي اجرا و انجام وظايف مقرر در قانون اساسي، جهت خدمت هرچه بيشتر به مردم را دارا مي‏باشد.[37]

8 ـ وظيفه رئيس جمهور در مقابل مجلس‏

طبق اصل 134 «رئيس جمهور، در برابر مجلس، مسؤول اقدامات هيأت وزيران است» پس شايسته است كه رئيس جمهور، وزرايي برگزيند و به مجلس معرفي كند كه كارآمد، دلسوز محرومان، متعهّد و... باشند.